Sản phẩm OCOP và bài toán nan giải về liên kết tiêu thụ sản phẩm

Chỉ sau hơn một năm thực hiện, Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) đã được hầu hết các địa phương trên cả nước hưởng ứng tham gia, tạo ra hàng nghìn sản phẩm hàng hóa đa dạng, góp phần giúp khu vực nông thôn phát triển các nhóm sản phẩm hàng hóa đặc thù và ngày càng khẳng định sự phát triển mạnh mẽ của OCOP. Tuy nhiên, hiện nay sản phẩm OCOP vẫn chưa thể thâm nhập sâu vào thị trường trong khi nhu cầu của người dân và du khách là rất lớn.

 

OCOP là chương trình phát triển kinh tế khu vực nông thôn theo hướng phát triển nội lực và gia tăng giá trị, là giải pháp, nhiệm vụ trong triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới. Trọng tâm của Chương trình OCOP là phát triển sản phẩm nông nghiệp, phi nông nghiệp, dịch vụ có lợi thế ở mỗi địa phương theo chuỗi giá trị, do các thành phần kinh tế tư nhân (doanh nghiệp, hộ sản xuất) và kinh tế tập thể thực hiện. Theo kết quả tổng hợp tại 63 tỉnh, thành phố, đã xác định được 6.010 doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác, hộ gia đình có đăng ký kinh doanh tổ chức sản xuất 4.823 sản phẩm lợi thế của địa phương. Các sản phẩm này tập trung vào lĩnh vực thực phẩm, đồ uống, thảo dược, vải và may mặc; nhóm lưu niệm-nội thất-trang trí, dịch vụ du lịch nông thôn và làng bản văn hóa gắn liền với du lịch.

 

 

Hoạt động kết nối, đưa sản phẩm vào các điểm giới thiệu và bán sản phẩm từ Chương trình OCOP tại Hà Nội.

Ngay sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 490/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình OCOP giai đoạn 2018 - 2020, chương trình đã lan rộng tới nhiều tỉnh, thành trong cả nước, tạo ra hàng nghìn sản phẩm hàng hóa. Dự kiến đến năm 2020, tổng số sản phẩm được chuẩn hóa OCOP là trên 3.800 sản phẩm. Mặc dù chương trình OCOP đang phát triển nhưng nhiều sản phẩm OCOP chất lượng không cao nên chưa được tiêu thụ rộng rãi. Nút thắt lớn nhất hiện nay là vấn đề liên kết với nhà phân phối để mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm.

Khó kết nối với các siêu thị và các chuỗi bán lẻ

Các chủ thể tham gia OCOP là các hộ sản xuất, doanh nghiệp, hợp tác xã quy mô sản xuất nhỏ nên rất khó kết nối với các siêu thị và chuỗi bán lẻ. Ngoài ra mặc dù được đánh giá tốt về chất lượng, song khâu làm thương hiệu còn nhiều bất cập, bao bì, nhãn mác chưa bắt mắt thậm chí ghi nhãn thiếu thông tin theo quy định…

Theo ông Nguyễn Minh Tiến, Cục trưởng, Chánh Văn phòng Điều phối nông thôn mới Trung ương, “nút thắt” lớn nhất trong việc sản phẩm OCOP chưa được tiêu thụ nhiều là do liên kết, mở rộng thị trường trong nước và thế giới chưa tốt. Phát triển theo chu trình OCOP cũng là phát triển sản phẩm theo chuỗi giá trị, vì thế việc đánh giá, gắn sao cho sản phẩm mới chỉ là đầu chuỗi. Phần cuối chuỗi và cũng là phần then chốt giúp chuỗi này tồn tại là xúc tiến thương mại, tìm đầu ra cho sản phẩm. Việc phát triển các điểm bán hàng và quảng bá, liên kết tiêu thụ sản phẩm OCOP cũng là khâu quan trọng nhất, tạo nên hệ thống phân phối hiệu quả, đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng. 

Trong khi doanh nghiệp sản xuất còn loay hoay trong khâu kết nối thì nhiều siêu thị chưa tìm được nguồn hàng phù hợp từ nơi sản xuất. Theo Bà Nguyễn Thị Phương - Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Centra Retail (Doanh nghiệp đang quản lý khai thác hệ thống siêu thị Big C) thì hiện trên các kệ hàng của Siêu thị Big C Thăng Long đang có 50 sản phẩm OCOP đến từ các địa phương và rất nhiều nông sản, đặc sản vùng miền, trong đó có 96% mã hàng của Việt Nam. Mặc dù Big C có nhu cầu kinh doanh sản phẩm OCOP nhưng theo quy định, để đưa hàng hóa vào hệ thống đòi hỏi sản phẩm phải có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, được cơ quan có thẩm quyền chứng nhận đạt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Quy định là vậy nhưng hiện nông dân chủ yếu sản xuất theo phương thức nhỏ lẻ, manh mún, chưa có truy xuất nguồn gốc, hồ sơ, chứng từ và các thủ tục pháp nhân trong giao dịch, mua bán. Đây là một trong những nguyên nhân khiến sản phẩm OCOP chưa tiếp cận được hệ thống bán lẻ hiện đại.

Mở rộng thị trường tiêu thụ, tìm đầu ra cho sản phẩm OCOP
           Trên cơ sở phân tích, đánh giá cho thấy hầu hết các sản phẩm, dịch vụ trên đều có khả năng, dư địa phát triển, đa dạng hóa sản phẩm và thương mại hóa, đây là lợi thế rất lớn giúp các doanh nghiệp đánh giá, lựa chọn dòng sản phẩm để khởi nghiệp. Doanh nghiệp nếu chú trọng đầu tư, chỉ đạo tổ chức sản xuất một cách bài bản, đồng bộ, đáp ứng về chuẩn hóa sản phẩm, thị hiếu của người tiêu dùng sẽ tạo nên thương hiệu cho sản phẩm, uy tín trên thị trường trong và ngoài nước, góp phần vào sự thành công của mỗi doanh nghiệp khởi nghiệp từ Chương trình OCOP một cách bền vững.

Bên cạnh đó, hiện nay khi ngành du lịch đang có những bước phát triển mạnh mẽ, khách du lịch cũng có nhu cầu rất lớn về việc thưởng thức ẩm thực; mua các sản phẩm lưu niệm, hàng đặc sản, thủ công mỹ nghệ... Vì thế, các địa phương cần đặc biệt quan tâm tới việc kết nối giữa ngành thương mại và ngành du lịch.

Đẩy mạnh kết nối hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm

Tại hội nghị “Kết nối các sản phẩm OCOP vào các điểm giới thiệu và bán sản phẩm OCOP” do Bộ Công Thương tổ chức ngày 17/12/2019 tại Hà Nội, các doanh nghiệp sản xuất kiến nghị để sản phẩm OCOP đạt được thành công trong thực tế, cần có cơ chế, chính sách khuyến khích, tạo điều kiện cho doanh nghiệp, hợp tác xã đầu tư phát triển sản xuất sản phẩm theo mô hình chuỗi; đặc biệt, cơ quan quản lý cần đẩy mạnh hoạt động kết nối tiêu thụ sản phẩm giữa doanh nghiệp sản xuất với doanh nghiệp bán lẻ.

 

Doanh nghiệp sản xuất sản phẩm OCOP và bán lẻ trao đổi tiêu thụ sản phẩm

Trước kiến nghị của doanh nghiệp, chánh văn phòng điều phối nông thôn mới T.Ư Nguyễn Minh Tiến cho biết: thời gian tới, Văn phòng điều phối nông thôn mới T.Ư và Bộ NN&PTNT sẽ đẩy mạnh hỗ trợ người sản xuất về khoa học kỹ thuật theo hướng an toàn; hoàn thiện thủ tục cấp giấy chứng nhận an toàn vệ sinh thực phẩm..., qua đó bảo đảm đủ điều kiện đưa hàng vào siêu thị theo yêu cầu của nhà phân phối; đẩy mạnh quảng bá, giới thiệu sản phẩm thông qua các sản phẩm giao dịch thương mại điện tử.

Đồng tình với quan điểm này, Thứ trưởng Bộ Công Thương Cao Quốc Hưng nêu rõ: thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục đẩy mạnh quảng bá, xây dựng hình ảnh, thương hiệu nhằm đẩy mạnh tiêu thụ, thúc đẩy sản xuất nông nghiệp, sản phẩm công nghiệp nông thôn, phát triển làng nghề. Cùng với đó sẽ tổ chức các hội nghị kết nối tiêu thụ sản phẩm, qua đó đưa sản phẩm OCOP vào các hệ thống phân phối trên địa bàn cả nước.

Theo Giám đốc Siêu thị Big C Thăng Long, Ông Khúc Tiến Hà, để tháo gỡ khó khăn cho các chủ thể tham gia OCOP khi đưa sản phẩm vào siêu thị, Big C sẽ cử nhân viên về các địa phương tìm kiếm sản phẩm đặc trưng; hướng dẫn nông dân sản xuất theo quy trình an toàn; hoàn thiện thủ tục, hồ sơ để đưa hàng vào siêu thị... Hiện nay, Big C có các chương trình thu mua hàng hóa trực tiếp từ nông dân và hợp tác xã với chiết khấu 0% nhằm tạo điều kiện cho sản phẩm Việt Nam chất lượng tốt đến tay người tiêu dùng với giá hợp lý.

Hương Giang (Phòng Khuyến công)

Phản hồi bài viết